Over het boek
Waarom dit boek
Auteur
Inhoudsopgave
Fragmenten
Recensies
Reacties
Waarom dit boek
De laatste jaren is er veel aandacht voor psychische problematiek bij kinderen en jeugdigen. Een oplettende lezer kan elke week artikelen uit de krant halen die handelen over uiteenlopende problematieken bij jongeren zoals ADHD, delinquentie, eetstoornissen of middelenmisbruik. In een recent overzichtsartikel (Burger 2001) wordt becijferd dat psychische en gedragsproblemen veel voorkomen. Op de kinderleeftijd (gedefinieerd van 7 - 11 jaar) ervaart 14% jaarlijks tenminste één stoornis. Op de adolescentieleeftijd (13 - 18 jaar) ervaart 22% jaarlijks tenminste één stoornis. Problemen bij (jonge) kinderen komen minder in het nieuws, maar mededelingen van huisartsen, kinderartsen en de opvoedtelefoon laten zien dat de meest gestelde vragen van ouders gaan over problemen ervaren bij het eten, slapen en gehoorzamen van het kind. Psychische problemen stoppen niet bij het volwassen worden. Bij een aanzienlijk deel van de kinderen en adolescenten met psychische problematiek wordt ook op volwassen leeftijd psychische problematiek vastgesteld. Dit gegeven onderstreept het belang van preventie en vroegtijdige behandeling. Niet alleen voor het kind en de ouders, maar ook om de kans te verkleinen dat de opgegroeide en volwassen persoon nog lijdt onder psychische problemen en deze eventueel doorgeeft aan zijn eigen kinderen.
Wanneer moet je je zorgen gaan maken over het gedrag van een kind of jongere? Wanneer spreek je van stoornissen? Dit zijn vragen die hulpverleners, professionele opvoeders en ouders zich vaak zullen stellen. Op deze vragen zijn geen standaardantwoorden mogelijk. Daar zijn de kinderen, de ouders en de situaties te uiteenlopend voor. Dit boek gaat over psychische stoornissen, over psychische problemen die (nog) geen stoornis zijn en over de normale ontwikkeling bij kinderen en jeugdigen. Het boek kan gebruikt worden om bovengenoemde vragen te verhelderen.
De inhoud van het boek is vooral gebaseerd op de uitgangspunten van de ontwikkelingspsychopathologie. Dit is een nieuwe, integratieve, benadering afkomstig uit de VS (developmental psychopathology) die inzichten uit verschillende wetenschappen combineert. In dit boek worden in chronologische volgorde mogelijke psychische problemen op elf ontwikkelingsgebieden beschreven. Bij het schrijven werden de volgende doelstellingen gehanteerd: het boek draagt een integratieve benadering uit; van elk ontwikkelingsgebied wordt zowel de normale als afwijkende ontwikkeling beschreven; psychische problemen en stoornissen worden in een context geplaatst zoals ontwikkeling, opvoeding, gezin, cultuur, enzovoorts; duidelijk moet worden gemaakt dat de psychische problemen en stoornissen zelden één oorzaak kennen maar juist door meerdere (risico)factoren beïnvloed worden; de geboden informatie is actueel; in het boek is casuïstiek opgenomen; en bij het beschrijven van mogelijke hulpverleningsmethoden (preventie en behandeling) wordt de nadruk gelegd op die benaderingen waarvan verondersteld mag worden (op grond van onderzoek) dat ze effectief zijn.
Het boek is geschreven voor (aanstaande) hulpverleners en opvoeders zoals SPH'ers, MWD 'ers, verpleegkundigen, leerkrachten, sociale wetenschappers én ouders.
Auteur
Ik ben als docent (onderzoeks)methoden, psychologie en psychopathologie verbonden aan de opleiding Sociaal Pedagogische Hulpverlening (SPH) van de Haagse Hogeschool.
Vanaf 1983 ben ik werkzaam in het hoger beroepsonderwijs. Sinds 1991 jaar combineer ik het docentschap met het schrijven van studieboeken. Ontwikkelingspsychopathologie bij kinderen en jeugdigen verscheen in het voorjaar van 2002 en is mijn derde boek. Eerder verschenen Psychologie voor de praktijk (1992) en Het palet van de psychologie (1996). Zelf studeerde ik psychologie aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Mijn specialisatie is sociale psychologie met als aandachtspunten methoden en technieken van onderzoek en onderwijspsychologie.
| 1 | Introductie |
| 1.1 | Ontwikkelingspsychopathologie |
| 1.1.2 | Vroeger en later |
| 1.1.3 | Een dynamisch gezichtspunt |
| 1.1.4 | Een uniek individu met unieke ervaringen |
| 1.2 | Opbouw van het boek |
| 1.3 | Opbouw van de hoofdstukken |
| 1.3.1 | Inleiding |
| 1.3.2 | Normale ontwikkeling |
| 1.3.3 | Kenmerken van stoornissen |
| 1.3.4 | Maatschappelijke en culturele invloeden op een stoornis |
| 1.3.5 | Risico- en beschermingsfactoren |
| 1.3.6 | Hulpverlening: preventie en behandeling |
| 1.3.7 | Verdere informatie |
| 2 | Classificatie, diagnostiek en epidemiologie |
| 2.1 | Inleiding |
| 2.2 | Classificatie |
| 2.2.1 | Definitie van classificatie |
| 2.2.2 | Een categoriale benadering van classificatie: DSM-IV |
| 2.2.3 | Een dimensionale benadering van classificatie |
| 2.2.4 | Vergelijking tussen categoriaal en dimensionaal classificeren |
| 2.2.5 | Classificatie in dit boek |
| 2.3 | Diagnostiek |
| 2.4 | Diagnostische methoden en instrumenten |
| 2.4.1 | Vier diagnostische methoden |
| 2.4.2 | Betrouwbaarheid en validiteit bij classificatie en diagnostiek |
| 2.4.3 | Betrouwbaarheid van de informanten |
| 2.5 | Epidemiologie |
| 2.6 | Samenvatting |
| 3 | Theorieën over ontwikkeling |
| 3.1 | Inleiding |
| 3.2 | De sociaal-ecologische analyse |
| 3.3 | Ontwikkelingsopgaven |
| 3.3.1 | Vooronderstellingen bij de theorie over de ontwikkelingsopgaven |
| 3.3.2 | Omschrijvingen van ontwikkelingsopgaven en opvoedingstaken |
| 3.3.3 | Extra ontwikkelingsopgaven |
| 3.4 | Risico- en beschermingsfactoren |
| 3.4.1 | Groeps- en individueel niveau |
| 3.4.2 | Indeling van risicofactoren |
| 3.4.3 | Indeling van beschermingsfactoren |
| 3.4.4 | Effecten van risico- en beschermingsfactoren |
| 3.5 | Ontwikkelingstrajecten |
| 3.6 | Preventie |
| 3.7 | Samenvatting |
| 4 | De invloed van zwangerschap en geboorte op de ontwikkeling van het kind |
| 4.1 | Inleiding |
| 4.2 | Ontwikkeling tijdens zwangerschap |
| 4.2.1 | Stadia tijdens zwangerschap |
| 4.2.2 | Erfelijk materiaal |
| 4.2.3 | De groei van de hersenen |
| 4.2.4 | Bewegingen van de foetus |
| 4.3 | Omgevingsinvloeden voor de geboorte |
| 4.3.1 | Kwaliteit van eicel en zaadcel |
| 4.3.2 | Ondervoeding van de moeder |
| 4.3.3 | Middelengebruik van de moeder tijdens de zwangerschap |
| 4.3.4 | Stress tijdens de zwangerschap |
| 4.3.5 | Leeftijd van de moeder |
| 4.4 | De geboorte |
| 4.4.1 | Inleiding |
| 4.4.2 | Het geboorteproces |
| 4.4.3 | Effecten van de geboorte op de moeder |
| 4.4.4 | Geboorte en culturele normen |
| 4.5 | Prematuriteit en dysmaturiteit |
| 4.5.1 | Definities en cijfers over premature en dysmature baby’s |
| 4.5.2 | Gevolgen van prematuriteit en dysmaturiteit |
| 4.5.3 | Voorkómen van problemen bij premature kinderen |
| 4.6 | Samenvatting |
| 5 | Slaapstoornissen en slaapproblemen |
| 5.1 | Inleiding |
| 5.2 | Wat is slaap? |
| 5.2.1 | Slaapstadia |
| 5.2.2 | Kenmerken van REM- en NREM-slaap |
| 5.2.3 | Biologische klokken |
| 5.2.4 | Lengte van de slaap en verhouding REM- en NREM-slaap |
| 5.2.5 | Individuele verschillen |
| 5.3 | Slaapstoornissen |
| 5.3.1 | Dyssomnieën |
| 5.3.2 | Parasomnieën |
| 5.4 | Culturele en maatschappelijke invloeden |
| 5.5 | Risico- en beschermingsfactoren |
| 5.6 | Preventie en behandeling van slaapstoornissen |
| 5.6.1 | Preventie |
| 5.6.2 | Registratie en diagnostiek |
| 5.6.3 | Behandeling van insomnie: de extinctieprocedure |
| 5.6.4 | Medicatie bij slaapproblemen |
| 5.6.5 | Interventies bij pavor nocturnus en slaapwandelen |
| 5.7 | Samenvatting |
| 6 | Voedings- en eetstoornissen en –problemen bij het jonge kind |
| 6.1 | Inleiding |
| 6.2 | De normale ontwikkeling van voeding bij baby’s en jonge kinderen |
| 6.2.1 | De zoogfase |
| 6.2.2 | De overgangsfase |
| 6.2.3 | Mee-eten met wat de pot schaft |
| 6.3 | Voedings- en eetstoornissen |
| 6.3.1 | Algemeen |
| 6.3.2 | Voedingsstoornissen op zuigelingenleeftijd |
| 6.3.3 | Ruminatiestoornis |
| 6.3.4 | Pica |
| 6.3.5 | Chronische voedselweigering |
| 6.3.6 | Differentiaaldiagnose en co-morbiditeit |
| 6.4 | Culturele en maatschappelijke invloeden |
| 6.4.1 | De grote melkoorlog |
| 6.4.2 | De sociale betekenis van voedsel |
| 6.4.3 | Kunnen kinderen zelf beslissen wat ze moeten eten? |
| 6.5 | Risico- en beschermingsfactoren |
| 6.6 | Preventie en behandeling van voedings- en eetstoornissen op jonge leeftijd |
| 6.6.1 | Pedagogische adviezen voor preventie van eetproblemen |
| 6.6.2 | Behandeling |
| 6.7 | Samenvatting |
| 7 | Gehechtheid en hechtingsstoornissen |
| 7.1 | Inleiding |
| 7.2 | Normale ontwikkeling van gehechtheid |
| 7.2.1 | Kenmerken van gehechtheid |
| 7.2.2 | Hechtingsprocessen voor de geboorte en in de eerste twee levensjaren |
| 7.2.3 | Gehechtheid na het tweede jaar: toenemend belang van cognitieve vermogens |
| 7.3 | Indelingen van gehechtheid en hechtingsstoornissen |
| 7.3.1 | Indelingen van gehechtheid |
| 7.3.2 | De reactieve hechtingsstoornis |
| 7.3.3 | Geen-bodem-syndroom |
| 7.3.4 | Differentiaaldiagnose |
| 7.3.5 | Beloop van de stoornis |
| 7.4 | Culturele en maatschappelijke invloeden |
| 7.5 | Risico- en beschermingsfactoren |
| 7.6 | Preventie en behandeling van onveilige gehechtheid en hechtingsstoornissen |
| 7.6.1 | Preventie |
| 7.6.2 | Behandeling |
| 7.7 | Samenvatting |
| 8 | Autisme en aanverwante stoornissen |
| 8.1 | Inleiding |
| 8.2 | De normale sociaal cognitieve ontwikkeling in de eerste vijf jaren |
| 8.3 | Autistische stoornissen |
| 8.3.1 | Algemeen |
| 8.3.2 | Autistische stoornis |
| 8.3.3 | Syndroom van Asperger |
| 8.3.4 | Niet specifieke pervasieve ontwikkelingsstoornissen |
| 8.3.5 | Aan autisme verwante stoornissen |
| 8.3.6 | Differentiaaldiagnose |
| 8.4 | Culturele en maatschappelijke invloeden |
| 8.5 | Risico- en beschermingsfactoren |
| 8.6 | Ondersteuning en begeleiding bij kinderen met autisme |
| 8.6.1 | Inleiding |
| 8.6.2 | Begeleiden en adviseren van het gezin |
| 8.6.3 | Praktische adviezen voor ondersteuning bij opvoeding |
| 8.7 | Samenvatting |
| 9 | Zindelijk worden en zindelijkheidsstoornissen |
| 9.1 | Inleiding |
| 9.2 | Normale ontwikkeling van zindelijkheid |
| 9.3 | Zindelijkheidsstoornissen |
| 9.3.1 | Inleiding |
| 9.3.2 | Enuresis: zindelijkheidsstoornis bij urine |
| 9.3.3 | Encopresis: zindelijkheidsstoornis bij ontlasting |
| 9.3.4 | Differentiaal diagnose en samenhang met andere stoornissen |
| 9.4 | Culturele en maatschappelijke invloeden |
| 9.5 | Risico- en beschermingsfactoren |
| 9.6 | Preventie en behandeling van zindelijkheidsstoornissen |
| 9.6.1 | Preventie |
| 9.6.2 | Behandeling |
| 9.7 | Samenvatting |
| 10 | Taal- en leerstoornissen |
| 10.1 | Inleiding |
| 10.2 | Normale ontwikkeling van taal en geletterdheid |
| 10.2.1 | Verwerven van taal |
| 10.2.2 | Verwerven van geletterdheid |
| 10.3 | Taal- en leerstoornissen |
| 10.3.1 | Inleiding |
| 10.3.2 | Taalstoornissen |
| 10.3.3 | Selectief mutisme |
| 10.3.4 | Leerstoornissen |
| 10.3.5 | Differentiaaldiagnose |
| 10.4 | Culturele en maatschappelijke invloeden |
| 10.5 | Risico- en beschermingsfactoren |
| 10.6 | Preventie en behandeling van taal- en leerstoornissen |
| 10.6.1 | Psycho-educatie |
| 10.6.2 | Preventie |
| 10.6.3 | Behandeling |
| 10.7 | Samenvatting |
| 11 | Zelfbeheersing en de aandachtstekortstoornis met hyperactiviteit (ADHD) |
| 11.1 | Inleiding |
| 11.2 | Normale ontwikkeling van zelfbeheersing |
| 11.3 | Aandachtstekortstoornis met hyperactiviteit |
| 11.3.1 | Inleiding |
| 11.3.2 | Kenmerken van kinderen met ADHD |
| 11.3.3 | Prevalentie van ADHD |
| 11.3.4 | Co-morbiditeit |
| 11.3.5 | Differentiaaldiagnose |
| 11.4 | Culturele en maatschappelijke invloeden |
| 11.5 | Risico- en beschermingsfactoren |
| 11.6 | Preventie en behandeling van ADHD |
| 11.6.1 | Inleiding |
| 11.6.2 | Preventie |
| 11.6.3 | Psycho-educatie |
| 11.6.4 | Medicamenteuze therapie |
| 11.6.5 | Gedragstherapeutische behandeling |
| 11.6.6 | Multimodale therapie |
| 11.7 | Samenvatting |
| 12 | Gedragsstoornissen |
| 12.1 | Inleiding |
| 12.2 | Normale ontwikkeling: prosociaal gedrag |
| 12.2.1 | Algemeen |
| 12.2.2 | Ontwikkeling van prosociaal gedrag en moraliteit |
| 12.3 | Gedragsstoornissen |
| 12.3.1 | Kenmerken van kinderen met gedragsstoornissen |
| 12.3.2 | Subtypen (specificaties) van gedragsstoornissen |
| 12.3.3 | Prevalentie |
| 12.3.4 | Co-morbiditeit |
| 12.3.5 | Differentiaaldiagnose |
| 12.4 | Culturele en maatschappelijke invloeden |
| 12.5 | Risico- en beschermingsfactoren |
| 12.6 | Preventie en behandeling van gedragsstoornissen |
| 12.6.1 | Preventie |
| 12.6.2 | Ambulante behandeling |
| 12.6.3 | Residentiële behandeling |
| 12.7 | Samenvatting |
| 13 | Angst en angststoornissen |
| 13.1 | Inleiding |
| 13.2 | Normale ontwikkeling van angst |
| 13.3 | Angststoornissen |
| 13.3.1 | Inleiding |
| 13.3.2 | Beschrijving van de angststoornissen |
| 13.3.3 | Prevalentie |
| 13.3.4 | Comorbiditeit |
| 13.3.5 | Differentiaaldiagnose |
| 13.4 | Culturele en maatschappelijke invloeden |
| 13.5 | Risico- en beschermingsfactoren |
| 13.6 | Preventie en behandeling van angststoornissen |
| 13.6.1 | Inleiding |
| 13.6.2 | Preventie |
| 13.6.3 | Behandeling |
| 13.7 | Samenvatting |
| 14 | Stemming en stemmingsstoornissen |
| 14.1 | Inleiding |
| 14.2 | Normale ontwikkeling van stemming en emotie |
| 14.3 | Stemmingsstoornissen |
| 14.3.1 | Inleiding |
| 14.3.2 | Depressieve stoornis |
| 14.3.3 | Manisch-depressieve stoornis |
| 14.3.4 | Prevalentie en beloop |
| 14.3.5 | Co-morbiditeit |
| 14.3.6 | Differentiaaldiagnose |
| 14.4 | Culturele en maatschappelijke invloeden |
| 14.5 | Risico- en beschermingsfactoren |
| 14.6 | Preventie en behandeling van depressie |
| 14.6.1 | Inleiding |
| 14.6.2 | Preventie |
| 14.6.3 | Behandeling |
| 14.7 | Samenvatting |
| 15 | Eetstoornissen |
| 15.1 | Inleiding |
| 15.2 | Normale ontwikkeling van gewichtsgroei en lichaamsbeeld |
| 15.3 | Eetstoornissen |
| 15.3.1 | Inleiding |
| 15.3.2 | Beschrijving van de eetstoornissen |
| 15.3.3 | Prevalentie en beloop |
| 15.3.4 | Co-morbiditeit |
| 15.3.5 | Differentiaaldiagnose |
| 15.4 | Culturele en maatschappelijke invloeden |
| 15.5 | Risico- en beschermingsfactoren |
| 15.6 | Preventie en behandeling van eetstoornissen |
| 15.6.1 | Inleiding |
| 15.6.2 | Preventie |
| 15.6.3 | Behandeling |
| 15.7 | Samenvatting |
| 16 | Middelengebruik en middelenmisbruik |
| 16.1 | Inleiding |
| 16.2 | Normale ontwikkeling van middelengebruik |
| 16.3 | Middelenmisbruik |
| 16.3.1 | Inleiding |
| 16.3.2 | Het vier-fasen-model |
| 16.3.3 | Criteria voor misbruik en verslaving |
| 16.3.4 | Differentiaaldiagnose, comorbiditeit en beloop |
| 16.4 | Culturele en maatschappelijke invloeden |
| 16.5 | Risico- en beschermingsfactoren |
| 16.6 | Preventie en behandeling van middelenmisbruik en verslaving |
| 16.6.1 | Inleiding |
| 16.6.2 | Preventie |
| 16.6.3 | Behandeling |
| 16.7 | Samenvatting |
| Verklarende woordenlijst | |
| Geraadpleegde literatuur | |
| Register | |
Fragmenten
Om u een indruk te geven van de inhoud van het boek, hebben wij een bestand met fragmenten uit hoofdstuk 5 voor u samengesteld, dat u hier kunt downloaden.
Om dit bestand te lezen, heeft u wel Acrobat Reader nodig,
dat u hier gratis kan downloaden.
Recensies
Reacties
'Dit is een heel fijn boek om te lezen. Rigter is een van de weinige auteurs die rekening houdt met studenten. Weinig blabla en heel duidelijk en in begrijpbaar Nederlands geschreven.'
(studenten creatieve therapie - 12 september 2006)
‘Ik ben tweedejaars studente SPH en ik doe het blok ontwikkelingspsychopathologie. Bij dit vak maken wij gebruik van het boek Ontwikkelingspsychopathologie bij kinderen en jeugdigen. Ik vind het een heel prettig leesbaar boek. Ik vind het ook fijn dat je per hoofdstuk op de internetsite een toets kunt maken en dat je direct de antwoorden terug krijgt. Als je een fout antwoord hebt, staat er ook het goede antwoord bij. Dit maakt het voor mij gemakkelijker de stof tot mij te nemen.’
(student HvA – 26 april 2006)
'Goeie site! Dit zou ieder studieboek moeten hebben! En dan ook nog eens met een online-voorbeeldtoets!'
(student - 22 januari 2006)
'Ik studeer pedagogiek aan de NHL in Leeuwarden en maak gebruik van uw boek tijdens de lessen psychopathologie. Ik kan wel zeggen dat ik het boek beschouw als de kern van het beroep waar ik voor leer. Wij als studenten verkopen weer veel van onze boeken aangezien we niet de rijksten zijn, maar dit blijft mooi op de planken staan!'
(student pedagogiek NHL - 20 januari 2006)
'Een erg prettig boek om te lezen, en ook de vragen die op het internet staan zijn als zeer prettig ervaren. Nu maar hopen dat het voldoende zal zijn voor mijn tentamen...'
(student HvA - 15 juni 2005)
'Ik vind het boek een zeer handig leerboek en perfect naslagmateriaal. Alles is er heel eenvoudig en duidelijk in uitgelegd. De site vormt een ideale aanvulling op het boek.'
(student orthopedagogiek uit Vlaanderen - 25 mei 2005)
'Wat een goede site, duidelijk en overzichtelijk. En de links werken. Mijn complimenten.'
(student SPH - 7 juni 2004)
'Een knap initiatief en een belangrijke aanvulling bij mijn werk. Ik informeer mijn collega's hierover!'
(medewerker Kind en Gezin, België - 28 mei 2004)